षोडशः खण्डः

पुरुषो वाव यज्ञस्तस्य यानि चतुर्विंशति वर्षाणि तत्प्रातःसवनं
चतुर्विंशत्यक्षरा गायत्री गायत्रं प्रातःसवनं
तदस्य वसवोऽन्वायत्ताः प्राणा वाव वसव एते हीदं सर्वं वासयन्ति ॥ १
॥

puruṣo vāva yajñastasya yāni caturviṃśati varṣāṇi tatprātaḥsavanaṃ
caturviṃśatyakṣarā gāyatrī gāyatraṃ prātaḥsavanaṃ
tadasya vasavo'nvāyattāḥ prāṇā vāva vasava ete hīdaṃ sarvaṃ vāsayanti || 1
||

तं चेदेतस्मिन्वयसि किञ्चिदुपतपेत्स ब्रूयात्प्रा वसव इदं मे प्रातःसवनं
माध्यन्न्दिनꣳ सवनमनुसन्तनुतेति माहं प्राणानां वसूनां मध्ये यज्ञो
विलोप्सीयेत्युद्धैव तत एत्यगदो ह भवति ॥ २ ॥

taṃ cedetasminvayasi kiñcidupatapetsa brūyātprā vasava idaṃ me prātaḥsavanaṃ
mādhyanndinam̐ savanamanusantanuteti māhaṃ prāṇānāṃ vasūnāṃ madhye yajño
vilopsīyetyuddhaiva tata etyagado ha bhavati || 2 ||

अथ यानि चतुश्चत्वारिंशद्वर्षाणि तन्माध्यन्दिनं सवनं चतुश्चत्वारिंशदक्षरा
त्रिष्टुप्त्रैष्टुभं माध्यन्न्दिनꣳ सवनं तदस्य रुद्रा अन्वायत्ताः प्राणा
वाव रुद्रा एते हीदं सर्वꣳ रोदयन्ति ॥ ३ ॥

atha yāni catuścatvāriṃśadvarṣāṇi tanmādhyandinaṃ savanaṃ catuścatvāriṃśadakṣarā
triṣṭuptraiṣṭubhaṃ mādhyanndinam̐ savanaṃ tadasya rudrā anvāyattāḥ prāṇā
vāva rudrā ete hīdaṃ sarvam̐ rodayanti || 3 ||

तं चेदेतस्मिन्वयसि किञ्चिदुपतपेत्सब्रूयात्प्राणा रुद्रा इदं मे
माध्यन्न्दिनꣳ सवनं तृतीयसवनमनुसन्तनुतेति माहं
प्राणानां रुद्राणां मध्ये यज्ञो विलोप्सीयेत्युद्धैव तत
एत्यगदो ह भवति ॥ ४ ॥

taṃ cedetasminvayasi kiñcidupatapetsabrūyātprāṇā rudrā idaṃ me
mādhyanndinam̐ savanaṃ tṛtīyasavanamanusantanuteti māhaṃ
prāṇānāṃ rudrāṇāṃ madhye yajño vilopsīyetyuddhaiva tata
etyagado ha bhavati || 4 ||

अथ यान्यष्टाचत्वारिꣳशद्वर्षाणि तत्तृतीयसवनमष्टाचत्वारिꣳशदक्षरा जगती
जागतं तृतीयसवनं तदस्यादित्या अन्वायत्ताः प्राणा वावादित्या एते
हीदं सर्वमाददते ॥ ५ ॥

atha yānyaṣṭācatvārim̐śadvarṣāṇi tattṛtīyasavanamaṣṭācatvārim̐śadakṣarā jagatī
jāgataṃ tṛtīyasavanaṃ tadasyādityā anvāyattāḥ prāṇā vāvādityā ete
hīdaṃ sarvamādadate || 5 ||

तं चेदस्मिन्वयसि किञ्चिदुपतपेत्स ब्रूयात्प्राणा आदित्या इदं मे
तृतीयसवनमायुरनुसन्तनुतेति माहं प्राणानामादित्यानां
मध्ये यज्ञो विलोप्सीयेत्युद्धैव तत एत्यगदो हैव भवति ॥ ६ ॥

taṃ cedasminvayasi kiñcidupatapetsa brūyātprāṇā ādityā idaṃ me
tṛtīyasavanamāyuranusantanuteti māhaṃ prāṇānāmādityānāṃ
madhye yajño vilopsīyetyuddhaiva tata etyagado haiva bhavati || 6 ||

एतद्ध स्म वै तद्विद्वानाह महिदास ऐतरेयः स किं म एतदुपतपसि योऽहमनेन न
प्रेष्यामीति स ह षोडशं वर्षशतमजीवत्प्र ह षोडशं वर्षशतं जीवति य
एवं वेद ॥ ७ ॥

etaddha sma vai tadvidvānāha mahidāsa aitareyaḥ sa kiṃ ma etadupatapasi yo'hamanena na
preṣyāmīti sa ha ṣoḍaśaṃ varṣaśatamajīvatpra ha ṣoḍaśaṃ varṣaśataṃ jīvati ya
evaṃ veda || 7 ||

इति षोडशखण्डभाष्यम् ॥

iti ṣoḍaśakhaṇḍabhāṣyam ||