चतुर्विंशः खण्डः

ब्रह्मवादिनो वदन्ति यद्वसूनां प्रातः सवनꣳ रुद्राणां माध्यन्दिनꣳ
सवनमादित्यानां च विश्वेषां च देवानां तृतीयसवनम् ॥ १ ॥

brahmavādino vadanti yadvasūnāṃ prātaḥ savanam̐ rudrāṇāṃ mādhyandinam̐
savanamādityānāṃ ca viśveṣāṃ ca devānāṃ tṛtīyasavanam || 1 ||

क्व तर्हि यजमानस्य लोक इति स यस्तं न विद्यात्कथं कुर्यादथ
विद्वान्कुर्यात् ॥ २ ॥

kva tarhi yajamānasya loka iti sa yastaṃ na vidyātkathaṃ kuryādatha
vidvānkuryāt || 2 ||

पुरा प्रातरनुवाकस्योपाकरणाज्जघनेन गार्हपत्यस्योदङ्मुख उपविश्य स वासवं
सामाभिगायति ॥ ३ ॥

purā prātaranuvākasyopākaraṇājjaghanena gārhapatyasyodaṅmukha upaviśya sa vāsavaṃ
sāmābhigāyati || 3 ||

लो३कद्वारमपावा३र्णू ३३ पश्येम त्वा वयं रा ३३३३३ हु३म् आ ३३ ज्या ३ यो ३ आ
३२१११ इति ॥ ४ ॥

lo3kadvāramapāvā3rṇū 33 paśyema tvā vayaṃ rā 33333 hu3m ā 33 jyā 3 yo 3 ā
32111 iti || 4 ||

अथ जुहोति नमोऽग्नये पृथिवीक्षिते लोकक्षिते लोकं मे यजमानाय विन्दैष वै
यजमानस्य लोक एतास्मि ॥ ५ ॥

atha juhoti namo'gnaye pṛthivīkṣite lokakṣite lokaṃ me yajamānāya vindaiṣa vai
yajamānasya loka etāsmi || 5 ||

अत्र यजमानः परस्तादायुषः स्वाहापजहि परिघमित्युक्त्वोत्तिष्ठति तस्मै वसवः
प्रातःसवनं सम्प्रयच्छन्ति ॥ ६ ॥

atra yajamānaḥ parastādāyuṣaḥ svāhāpajahi parighamityuktvottiṣṭhati tasmai vasavaḥ
prātaḥsavanaṃ samprayacchanti || 6 ||

पुरा माध्यन्दिनस्य सवनस्योपाकरणाज्जघनेनाग्नीध्रीयस्योदङ्मुख उपविश्य
सरौद्रं सामाभिगायति ॥ ७ ॥

purā mādhyandinasya savanasyopākaraṇājjaghanenāgnīdhrīyasyodaṅmukha upaviśya
saraudraṃ sāmābhigāyati || 7 ||

लो३कद्वरमपावा३र्णू३३ पश्येम त्वा वयं वैरा३३३३३ हु३म् आ३३ज्या३यो३
आ३२१११इति ॥ ८ ॥

lo3kadvaramapāvā3rṇū33 paśyema tvā vayaṃ vairā33333 hu3m ā33jyā3yo3
ā32111iti || 8 ||

अथ जुहोति नमो वायवेऽन्तरिक्षक्षिते लोकक्षिते लोकं मे यजमानाय विन्दैष वै
यजमानस्य लोक एतास्मि ॥ ९ ॥

atha juhoti namo vāyave'ntarikṣakṣite lokakṣite lokaṃ me yajamānāya vindaiṣa vai
yajamānasya loka etāsmi || 9 ||

अत्र यजमानः परस्तादायुषः स्वाहापजहि परिघमित्युक्त्वोत्तिष्ठति तस्मै
रुद्रा माध्यन्दिनं सवनं सम्प्रयच्छन्ति ॥ १० ॥

atra yajamānaḥ parastādāyuṣaḥ svāhāpajahi parighamityuktvottiṣṭhati tasmai
rudrā mādhyandinaṃ savanaṃ samprayacchanti || 10 ||

पुरा तृतीयसवनस्योपाकरणाज्जघनेनाहवनीयस्योदङ्मुख उपविश्य स आदित्यं स
वैश्वदेवं सामाभिगायति ॥ ११ ॥

purā tṛtīyasavanasyopākaraṇājjaghanenāhavanīyasyodaṅmukha upaviśya sa ādityaṃ sa
vaiśvadevaṃ sāmābhigāyati || 11 ||

लो३कद्वारमपावा३र्णू३३पश्येम त्वा वयं स्वारा ३३३३३ हु३म् आ३३ ज्या३ यो३ आ
३२१११ इति ॥ १२ ॥

lo3kadvāramapāvā3rṇū33paśyema tvā vayaṃ svārā 33333 hu3m ā33 jyā3 yo3 ā
32111 iti || 12 ||

आदित्यमथ वैश्वदेवं लो३कद्वारमपावा३र्णू३३ पश्येम त्वा वयं साम्रा३३३३३
हु३म् आ३३ ज्या३यो३आ ३२१११ इति ॥ १३ ॥

ādityamatha vaiśvadevaṃ lo3kadvāramapāvā3rṇū33 paśyema tvā vayaṃ sāmrā33333
hu3m ā33 jyā3yo3ā 32111 iti || 13 ||

अथ जुहोति नम आदित्येभ्यश्च विश्वेभ्यश्च देवेभ्यो दिविक्षिद्भ्यो
लोकक्षिद्भ्यो लोकं मे यजमानाय विन्दत ॥ १४ ॥

atha juhoti nama ādityebhyaśca viśvebhyaśca devebhyo divikṣidbhyo
lokakṣidbhyo lokaṃ me yajamānāya vindata || 14 ||

एष वै यजमानस्य लोक एतास्म्यत्र यजमानः परस्तादायुषः स्वाहापहत
परिघमित्युक्त्वोत्तिष्ठति ॥ १५ ॥

eṣa vai yajamānasya loka etāsmyatra yajamānaḥ parastādāyuṣaḥ svāhāpahata
parighamityuktvottiṣṭhati || 15 ||

तस्मा आदित्याश्च विश्वे च देवास्तृतीयसवनं सम्प्रयज्छन्त्येष ह वै यज्ञस्य
मात्रां वेद य एवं वेद य एवं वेद ॥ १६ ॥

tasmā ādityāśca viśve ca devāstṛtīyasavanaṃ samprayajchantyeṣa ha vai yajñasya
mātrāṃ veda ya evaṃ veda ya evaṃ veda || 16 ||

इति चतुर्विंशखण्डभाष्यम् ॥

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य
श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ छान्दोग्योपनिषद्भाष्ये द्वितीयोऽध्यायः
समाप्तः ॥

iti caturviṃśakhaṇḍabhāṣyam ||

iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya
śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau chāndogyopaniṣadbhāṣye dvitīyo'dhyāyaḥ
samāptaḥ ||