प्रथमं ब्राह्मणम्

ओं यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च स्वानां भवति
प्राणो वै ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च स्वानां भवत्यपि
च येषां बुभूषति य एवं वेद ॥ १ ॥

oṃ yo ha vai jyeṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavati
prāṇo vai jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavatyapi
ca yeṣāṃ bubhūṣati ya evaṃ veda || 1 ||

यो ह वै वसिष्ठां वेद वसिष्ठः स्वानां भवति वाग्वै वसिष्ठा वसिष्ठः स्वानां
भवत्यपि च येषां बुभूषति य एवं वेद ॥ २ ॥

yo ha vai vasiṣṭhāṃ veda vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati vāgvai vasiṣṭhā vasiṣṭhaḥ svānāṃ
bhavatyapi ca yeṣāṃ bubhūṣati ya evaṃ veda || 2 ||

यो ह वै प्रतिष्ठां वेद प्रतितिष्ठति समे प्रतितिष्ठति दुर्गे चक्षुर्वै
प्रतिष्ठा चक्षुषा हि समे च दुर्गे च प्रतितिष्ठति प्रतितिष्ठति समे
प्रतितिष्ठति दुर्गे य एवं वेद ॥ ३ ॥

yo ha vai pratiṣṭhāṃ veda pratitiṣṭhati same pratitiṣṭhati durge cakṣurvai
pratiṣṭhā cakṣuṣā hi same ca durge ca pratitiṣṭhati pratitiṣṭhati same
pratitiṣṭhati durge ya evaṃ veda || 3 ||

यो ह वै सम्पदं वेद सं हास्मै पद्यते यं कामं कामयते श्रोत्रं वै
सम्पच्छ्रोत्रे हीमे सर्वे वेदा अभिसम्पन्नाः सं
हास्मै पद्यते यं कामं कामयते य एवं वेद ॥ ४ ॥

yo ha vai sampadaṃ veda saṃ hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ kāmayate śrotraṃ vai
sampacchrotre hīme sarve vedā abhisampannāḥ saṃ
hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ kāmayate ya evaṃ veda || 4 ||

यो ह वा आयतनं वेदायतनं स्वानां भवत्यायतनं जनानां मनो वा आयतनमायतनं
स्वानां भवत्यायतनं जनानां य एवं वेद ॥ ५ ॥

yo ha vā āyatanaṃ vedāyatanaṃ svānāṃ bhavatyāyatanaṃ janānāṃ mano vā āyatanamāyatanaṃ
svānāṃ bhavatyāyatanaṃ janānāṃ ya evaṃ veda || 5 ||

यो ह वै प्रजातिं वेद प्रजायते ह प्रजया पशुभी रेतो वै प्रजातिः प्रजायते ह
प्रजया पशुभिर्य एवं वेद ॥ ६ ॥

yo ha vai prajātiṃ veda prajāyate ha prajayā paśubhī reto vai prajātiḥ prajāyate ha
prajayā paśubhirya evaṃ veda || 6 ||

ते हेमे प्राणा अहंश्रेयसे विवदमाना ब्रह्म जग्मुस्तद्धोचुः को नो वसिष्ठ
इति तद्धोवाच यस्मिन्व उत्क्रान्त इदं शरीरं पापीयो मन्यते स वो वसिष्ठ
इति ॥ ७ ॥

te heme prāṇā ahaṃśreyase vivadamānā brahma jagmustaddhocuḥ ko no vasiṣṭha
iti taddhovāca yasminva utkrānta idaṃ śarīraṃ pāpīyo manyate sa vo vasiṣṭha
iti || 7 ||

वाग्घोच्चक्राम सा संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति ते
होचुर्यथाकला अवदन्तो वाचा प्राणन्तः प्राणेन पश्यन्तश्चक्षुषा
शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना
रेतसैवमजीविष्मेति प्रविवेश ह वाक् ॥ ८ ॥

vāgghoccakrāma sā saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca kathamaśakata madṛte jīvitumiti te
hocuryathākalā avadanto vācā prāṇantaḥ prāṇena paśyantaścakṣuṣā
śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasā prajāyamānā
retasaivamajīviṣmeti praviveśa ha vāk || 8 ||

चक्षुर्होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति
ते होचुर्यथान्धा अपश्यन्तश्चक्षुषा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा
शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति
प्रविवेश ह चक्षुः ॥ ९ ॥

cakṣurhoccakrāma tatsaṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca kathamaśakata madṛte jīvitumiti
te hocuryathāndhā apaśyantaścakṣuṣā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā
śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivamajīviṣmeti
praviveśa ha cakṣuḥ || 9 ||

श्रोत्रं होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति
ते होचुर्यथा बधिरा अशृण्वन्तः श्रोत्रेण प्राणान्तः प्राणेन वदन्तो वाचा
पश्यन्तश्चक्षुषा विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति
प्रविवेश ह श्रोत्रम् ॥ १० ॥

śrotraṃ hoccakrāma tatsaṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca kathamaśakata madṛte jīvitumiti
te hocuryathā badhirā aśṛṇvantaḥ śrotreṇa prāṇāntaḥ prāṇena vadanto vācā
paśyantaścakṣuṣā vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivamajīviṣmeti
praviveśa ha śrotram || 10 ||

मनो होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति ते
होचुर्यथा मुग्धा अविद्वांसो मनसा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा
पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण प्रजायमाना
रेतसैवमजीविष्मेति प्रविवेश ह मनः ॥ ११ ॥

mano hoccakrāma tatsaṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca kathamaśakata madṛte jīvitumiti te
hocuryathā mugdhā avidvāṃso manasā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā
paśyantaścakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa prajāyamānā
retasaivamajīviṣmeti praviveśa ha manaḥ || 11 ||

रेतो होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति ते
होचुर्यथा क्लीबा अप्रजायमाना रेतसा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा
पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो
मनसैवमजीविष्मेति प्रविवेश ह रेतः ॥ १२ ॥

reto hoccakrāma tatsaṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca kathamaśakata madṛte jīvitumiti te
hocuryathā klībā aprajāyamānā retasā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā
paśyantaścakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso
manasaivamajīviṣmeti praviveśa ha retaḥ || 12 ||

अथ ह प्राण उत्क्रमिष्यन्यथा महासुहयः सैन्धवः पड्वीशशङ्कून्संवृहेदेवं
हैवेमान्प्राणान्संववर्ह ते होचुर्मा भगव उत्क्रमीर्न वै
शक्ष्यामस्त्वदृते जीवितुमिति तस्यो मे बलिं कुरुतेति
तथेति ॥ १३ ॥

atha ha prāṇa utkramiṣyanyathā mahāsuhayaḥ saindhavaḥ paḍvīśaśaṅkūnsaṃvṛhedevaṃ
haivemānprāṇānsaṃvavarha te hocurmā bhagava utkramīrna vai
śakṣyāmastvadṛte jīvitumiti tasyo me baliṃ kuruteti
tatheti || 13 ||

सा ह वागुवाच यद्वा अहं वसिष्ठास्मि त्वं तद्वसिष्ठोऽसीति यद्वा अहं
प्रतिष्ठास्मि त्वं तत्प्रतिष्ठोऽसीति चक्षुर्यद्वा अहं
सम्पदस्मि त्वं तत्सम्पदसीति श्रोत्रं यद्वा अहमायतनमस्मि त्वं
तदायतनमसीति मनो यद्वा अहं प्रजातिरस्मि त्वं तत्प्रजातिरसीति
रेतस्तस्यो मे किमन्नं किं वास इति यदिदं किञ्चाश्वभ्य आ
कृमिभ्य आ कीटपतङ्गेभ्यस्तत्तेऽन्नमापो वास इति न ह वा अस्यानन्नं जग्धं
भवति नानन्नं प्रतिगृहीतं य एवमेतदनस्यान्नं वेद तद्विद्वांसः
श्रोत्रिया अशिष्यन्त आचामन्त्यशित्वाचामन्त्येतमेव
तदनमनग्नं कुर्वन्तो मन्यन्ते ॥ १४ ॥

sā ha vāguvāca yadvā ahaṃ vasiṣṭhāsmi tvaṃ tadvasiṣṭho'sīti yadvā ahaṃ
pratiṣṭhāsmi tvaṃ tatpratiṣṭho'sīti cakṣuryadvā ahaṃ
sampadasmi tvaṃ tatsampadasīti śrotraṃ yadvā ahamāyatanamasmi tvaṃ
tadāyatanamasīti mano yadvā ahaṃ prajātirasmi tvaṃ tatprajātirasīti
retastasyo me kimannaṃ kiṃ vāsa iti yadidaṃ kiñcāśvabhya ā
kṛmibhya ā kīṭapataṅgebhyastatte'nnamāpo vāsa iti na ha vā asyānannaṃ jagdhaṃ
bhavati nānannaṃ pratigṛhītaṃ ya evametadanasyānnaṃ veda tadvidvāṃsaḥ
śrotriyā aśiṣyanta ācāmantyaśitvācāmantyetameva
tadanamanagnaṃ kurvanto manyante || 14 ||

इति षष्ठाध्यायस्य प्रथमं ब्राह्मणम् ॥

iti ṣaṣṭhādhyāyasya prathamaṃ brāhmaṇam ||