द्वितीयं ब्राह्मणम्

जनको ह वैदेहः कूर्चादुपावसर्पन्नुवाच नमस्तेऽस्तु याज्ञवल्क्यानु मा
शाधीति स होवाच यथा वै सम्राण्महान्तमध्वानमेष्यन्रथं वा नावं
वा समाददीतैवमेवैताभिरुपनिषद्भिः समाहितात्मास्येवं वृन्दारक आढ्यः
सन्नधीतवेद उक्तोपनिषत्क इतो विमुच्यमानः क्व गमिष्यसीति नाहं
तद्भगवन्वेद यत्र गमिष्यामीत्यथ वै तेऽहं तद्वक्ष्यामि यत्र गमिष्यसीति
ब्रवीतु भगवानिति ॥ १ ॥

janako ha vaidehaḥ kūrcādupāvasarpannuvāca namaste'stu yājñavalkyānu mā
śādhīti sa hovāca yathā vai samrāṇmahāntamadhvānameṣyanrathaṃ vā nāvaṃ
vā samādadītaivamevaitābhirupaniṣadbhiḥ samāhitātmāsyevaṃ vṛndāraka āḍhyaḥ
sannadhītaveda uktopaniṣatka ito vimucyamānaḥ kva gamiṣyasīti nāhaṃ
tadbhagavanveda yatra gamiṣyāmītyatha vai te'haṃ tadvakṣyāmi yatra gamiṣyasīti
bravītu bhagavāniti || 1 ||

इन्धो ह वै नामैष योऽयं दक्षिणेऽक्षन्पुरुषस्तं वा एतमिन्धं सन्तमिन्द्र
इत्याचक्षते परोक्षेणैव परोक्षप्रिया इव हि देवाः प्रत्यक्षद्विषः ॥
२ ॥

indho ha vai nāmaiṣa yo'yaṃ dakṣiṇe'kṣanpuruṣastaṃ vā etamindhaṃ santamindra
ityācakṣate parokṣeṇaiva parokṣapriyā iva hi devāḥ pratyakṣadviṣaḥ ||
2 ||

अथैतद्वामेऽक्षणि पुरुषरूपमेषास्य पत्नी विराट्तयोरेष संस्तावो य
एषोऽन्तर्हृदय आकाशोऽथैनयोरेतदन्नं य एषोऽन्तर्हृदय
लोहितपिण्डोऽथैनयोरेतत्प्रावरणं यदेतदन्तर्हृदये जालकमिवाथैनयोरेषा
सृतिः सञ्चरणी यैषा हृदयादूर्ध्वा नाड्युच्चरति यथा केशः सहस्रधा भिन्न
एवमस्यैता हिता नाम नाड्योऽन्तर्हृदये प्रतिष्ठिता भवन्त्येताभिर्वा
एतदास्रवदास्रवति तस्मादेष प्रविविक्ताहारतर इवैव
भवत्यस्माच्छारीरादात्मनः ॥ ३ ॥

athaitadvāme'kṣaṇi puruṣarūpameṣāsya patnī virāṭtayoreṣa saṃstāvo ya
eṣo'ntarhṛdaya ākāśo'thainayoretadannaṃ ya eṣo'ntarhṛdaya
lohitapiṇḍo'thainayoretatprāvaraṇaṃ yadetadantarhṛdaye jālakamivāthainayoreṣā
sṛtiḥ sañcaraṇī yaiṣā hṛdayādūrdhvā nāḍyuccarati yathā keśaḥ sahasradhā bhinna
evamasyaitā hitā nāma nāḍyo'ntarhṛdaye pratiṣṭhitā bhavantyetābhirvā
etadāsravadāsravati tasmādeṣa praviviktāhāratara ivaiva
bhavatyasmācchārīrādātmanaḥ || 3 ||

तस्य प्राची दिक्प्राञ्चः प्राणा दक्षिणा दिग्दक्षिणे प्राणाः प्रतीची
दिक्प्रत्यञ्चः प्राणा उदीची दिगुदञ्चः प्राणा ऊर्ध्वा
दिगूर्ध्वाः प्राणा अवाची दिगवाञ्चः प्राणाः सर्वा
दिशः सर्वे प्राणाः स एष नेति नेत्यात्मागृह्यो न हि
गृह्यतेऽशीर्यो न हि शीर्यतेऽसङ्गो न हि
सज्यतेऽसितो न व्यथते न रिष्यत्यभयं वै जनक प्राप्तोऽसीति
होवाच याज्ञवल्क्यः । स होवाच जनको वैदेहोऽभयं त्वा
गच्छताद्याज्ञवल्क्य यो नो भगवन्नभयं वेदयसे
नमस्तेऽस्त्विमे विदेहा अयमहमस्मि ॥ ४ ॥

tasya prācī dikprāñcaḥ prāṇā dakṣiṇā digdakṣiṇe prāṇāḥ pratīcī
dikpratyañcaḥ prāṇā udīcī digudañcaḥ prāṇā ūrdhvā
digūrdhvāḥ prāṇā avācī digavāñcaḥ prāṇāḥ sarvā
diśaḥ sarve prāṇāḥ sa eṣa neti netyātmāgṛhyo na hi
gṛhyate'śīryo na hi śīryate'saṅgo na hi
sajyate'sito na vyathate na riṣyatyabhayaṃ vai janaka prāpto'sīti
hovāca yājñavalkyaḥ | sa hovāca janako vaideho'bhayaṃ tvā
gacchatādyājñavalkya yo no bhagavannabhayaṃ vedayase
namaste'stvime videhā ayamahamasmi || 4 ||

इति चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयं ब्राह्मणम् ॥

iti caturthādhyāyasya dvitīyaṃ brāhmaṇam ||