तृतीयं ब्राह्मणम्

जनकं ह वैदेहं याज्ञवल्क्यो जगाम स मेने न वदिष्य इत्यथ ह यज्जनकश्च वैदेहो
याज्ञवल्क्यश्चाग्निहोत्रे समूदाते तस्मै ह याज्ञवल्क्यो वरं ददौ स ह
कामप्रश्नमेव वव्रे तं हास्मै ददौ तं ह सम्राडेव पूर्वं
पप्रच्छ ॥ १ ॥

janakaṃ ha vaidehaṃ yājñavalkyo jagāma sa mene na vadiṣya ityatha ha yajjanakaśca vaideho
yājñavalkyaścāgnihotre samūdāte tasmai ha yājñavalkyo varaṃ dadau sa ha
kāmapraśnameva vavre taṃ hāsmai dadau taṃ ha samrāḍeva pūrvaṃ
papraccha || 1 ||

याज्ञवल्क्य किञ्ज्योतिरयं पुरुष इति । आदित्यज्योतिः सम्राडिति
होवाचादित्येनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म
कुरुते विपल्येतीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ २ ॥

yājñavalkya kiñjyotirayaṃ puruṣa iti | ādityajyotiḥ samrāḍiti
hovācādityenaivāyaṃ jyotiṣāste palyayate karma
kurute vipalyetītyevamevaitadyājñavalkya || 2 ||

अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य किञ्ज्योतिरेवायं पुरुष इति चन्द्रमा एवास्य
ज्योतिर्भवतीति चन्द्रमसैवायं ज्येतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते
विपल्येतीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३ ॥

astamita āditye yājñavalkya kiñjyotirevāyaṃ puruṣa iti candramā evāsya
jyotirbhavatīti candramasaivāyaṃ jyetiṣāste palyayate karma kurute
vipalyetītyevamevaitadyājñavalkya || 3 ||

अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते किञ्ज्योतिरेवायं पुरुष
इत्यग्निरेवास्य ज्योतिर्भवतीत्यग्निनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते
कर्म कुरुते विपल्येतीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ४ ॥

astamita āditye yājñavalkya candramasyastamite kiñjyotirevāyaṃ puruṣa
ityagnirevāsya jyotirbhavatītyagninaivāyaṃ jyotiṣāste palyayate
karma kurute vipalyetītyevamevaitadyājñavalkya || 4 ||

अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ
किञ्ज्योतिरेवायं पुरुष इति वागेवास्य
ज्योतिर्भवतीति वाचैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते
विपल्येतीति तस्माद्वै सम्राडपि यत्र स्वः पाणिर्न विनिर्ज्ञायतेऽथ
यत्र वागुच्चरत्युपैव तत्र न्येतीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ५ ॥

astamita āditye yājñavalkya candramasyastamite śānte'gnau
kiñjyotirevāyaṃ puruṣa iti vāgevāsya
jyotirbhavatīti vācaivāyaṃ jyotiṣāste palyayate karma kurute
vipalyetīti tasmādvai samrāḍapi yatra svaḥ pāṇirna vinirjñāyate'tha
yatra vāguccaratyupaiva tatra nyetītyevamevaitadyājñavalkya || 5 ||

अस्तमित आदित्ये याज्ञवल्क्य चन्द्रमस्यस्तमिते शान्तेऽग्नौ शान्तायां वाचि
किञ्ज्योतिरेवायं पुरुष इत्यात्मैवास्य ज्योतिर्भवतीत्यात्मनैवायं
ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीति ॥ ६ ॥

astamita āditye yājñavalkya candramasyastamite śānte'gnau śāntāyāṃ vāci
kiñjyotirevāyaṃ puruṣa ityātmaivāsya jyotirbhavatītyātmanaivāyaṃ
jyotiṣāste palyayate karma kurute vipalyetīti || 6 ||

कतम आत्मेति योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः स समानः
सन्नुभौ लोकावनुसञ्चरति ध्यायतीव लेलायतीव स हि स्वप्नो भूत्वेमं
लोकमतिक्रामति मृत्यो रूपाणि ॥ ७ ॥

katama ātmeti yo'yaṃ vijñānamayaḥ prāṇeṣu hṛdyantarjyotiḥ puruṣaḥ sa samānaḥ
sannubhau lokāvanusañcarati dhyāyatīva lelāyatīva sa hi svapno bhūtvemaṃ
lokamatikrāmati mṛtyo rūpāṇi || 7 ||

स वा अयं पुरुषो जायमानः शरीरमभिसम्पद्यमानः पाप्मभिः संसृज्यते स
उत्क्रामन्म्रियमाणः पाप्मनो विजहाति ॥ ८ ॥

sa vā ayaṃ puruṣo jāyamānaḥ śarīramabhisampadyamānaḥ pāpmabhiḥ saṃsṛjyate sa
utkrāmanmriyamāṇaḥ pāpmano vijahāti || 8 ||

तस्य वा एतस्य पुरुषस्य द्वे एव स्थाने भवत इदं च परलोकस्थानं च सन्ध्यं
तृतीयं स्वप्नस्थानं तस्मिन्सन्ध्ये स्थाने तिष्ठन्नेते उभे स्थाने
पश्यतीदं च परलोकस्थानं च । अथ यथाक्रमोऽयं परलोकस्थाने भवति
तमाक्रममाक्रम्योभयान्पाप्मन आनन्दांश्च पश्यति स यत्र
प्रस्वपित्यस्य लोकस्य सर्वावतो मात्रामपादाय स्वयं विहत्य स्वयं निर्माय
स्वेन भासा स्वेन ज्योतिषा प्रस्वपित्यत्रायं पुरुषः स्वयं
ज्योतिर्भवति ॥ ९ ॥

tasya vā etasya puruṣasya dve eva sthāne bhavata idaṃ ca paralokasthānaṃ ca sandhyaṃ
tṛtīyaṃ svapnasthānaṃ tasminsandhye sthāne tiṣṭhannete ubhe sthāne
paśyatīdaṃ ca paralokasthānaṃ ca | atha yathākramo'yaṃ paralokasthāne bhavati
tamākramamākramyobhayānpāpmana ānandāṃśca paśyati sa yatra
prasvapityasya lokasya sarvāvato mātrāmapādāya svayaṃ vihatya svayaṃ nirmāya
svena bhāsā svena jyotiṣā prasvapityatrāyaṃ puruṣaḥ svayaṃ
jyotirbhavati || 9 ||

न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्त्यथ रथान्रथयोगान्पथः सृजते न
तत्रानन्दा मुदः प्रमुदो भवन्त्यथानन्दान्मुदः प्रमुदः
सृजते न तत्र वेशान्ताः पुष्करिण्यः स्रवन्त्यो भवन्त्यथ
वेशान्तान्पुष्करिणीः स्रवन्तीः सृजते स हि
कर्ता ॥ १० ॥

na tatra rathā na rathayogā na panthāno bhavantyatha rathānrathayogānpathaḥ sṛjate na
tatrānandā mudaḥ pramudo bhavantyathānandānmudaḥ pramudaḥ
sṛjate na tatra veśāntāḥ puṣkariṇyaḥ sravantyo bhavantyatha
veśāntānpuṣkariṇīḥ sravantīḥ sṛjate sa hi
kartā || 10 ||

तदेते श्लोका भवन्ति । स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति ।
शुक्रमादाय पुनरैति स्थानं हिरण्मयः पुरुष एकहंसः ॥ ११ ॥

tadete ślokā bhavanti | svapnena śārīramabhiprahatyāsuptaḥ suptānabhicākaśīti |
śukramādāya punaraiti sthānaṃ hiraṇmayaḥ puruṣa ekahaṃsaḥ || 11 ||

प्राणेन रक्षन्नवरं कुलायं बहिष्कुलायादमृतश्चरित्वा । स ईयतेऽमृतो यत्र
कामं हिरण्मयः पुरुष एकहंसः ॥ १२ ॥

prāṇena rakṣannavaraṃ kulāyaṃ bahiṣkulāyādamṛtaścaritvā | sa īyate'mṛto yatra
kāmaṃ hiraṇmayaḥ puruṣa ekahaṃsaḥ || 12 ||

स्वप्नान्त उच्चावचमीयमानो रूपाणि देवः कुरुते बहूनि । उतेव स्त्रीभिः सह
मोदमानो जक्षदुतेवापि भयानि पश्यन् ॥ १३ ॥

svapnānta uccāvacamīyamāno rūpāṇi devaḥ kurute bahūni | uteva strībhiḥ saha
modamāno jakṣadutevāpi bhayāni paśyan || 13 ||

आराममस्य पश्यन्ति न तं पश्यति कश्चनेति । तं नायतं बोधयेदित्याहुः ।
दुर्भिषज्यं हास्मै भवति यमेष न प्रतिपद्यते । अथो
खल्वाहुर्जागरितदेश एवास्यैष इति यानि ह्येव
जाग्रत्पश्यति तानि सुप्त इत्यत्रायं पुरुषः स्वयं
ज्योतिर्भवति सोऽहं भगवते सहस्रं ददाम्यत ऊर्ध्वं
विमोक्षाय ब्रूहीति ॥ १४ ॥

ārāmamasya paśyanti na taṃ paśyati kaścaneti | taṃ nāyataṃ bodhayedityāhuḥ |
durbhiṣajyaṃ hāsmai bhavati yameṣa na pratipadyate | atho
khalvāhurjāgaritadeśa evāsyaiṣa iti yāni hyeva
jāgratpaśyati tāni supta ityatrāyaṃ puruṣaḥ svayaṃ
jyotirbhavati so'haṃ bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ
vimokṣāya brūhīti || 14 ||

स वा एष एतस्मिन्सम्प्रसादे रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च ।
पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नायैव स यत्तत्र
किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुष
इत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य सोऽहं भगवते सहस्रं ददाम्यत ऊर्ध्वं
विमोक्षायैव ब्रूहीति ॥ १५ ॥

sa vā eṣa etasminsamprasāde ratvā caritvā dṛṣṭvaiva puṇyaṃ ca pāpaṃ ca |
punaḥ pratinyāyaṃ pratiyonyādravati svapnāyaiva sa yattatra
kiñcitpaśyatyananvāgatastena bhavatyasaṅgo hyayaṃ puruṣa
ityevamevaitadyājñavalkya so'haṃ bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ
vimokṣāyaiva brūhīti || 15 ||

स वा एष एतस्मिन्स्वप्ने रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः
प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव स यत्तत्र
किञ्चित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुष
इत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य सोऽहं भगवते सहस्रं ददाम्यत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव
ब्रूहीति ॥ १६ ॥

sa vā eṣa etasminsvapne ratvā caritvā dṛṣṭvaiva puṇyaṃ ca pāpaṃ ca punaḥ
pratinyāyaṃ pratiyonyādravati buddhāntāyaiva sa yattatra
kiñcitpaśyatyananvāgatastena bhavatyasaṅgo hyayaṃ puruṣa
ityevamevaitadyājñavalkya so'haṃ bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ vimokṣāyaiva
brūhīti || 16 ||

स वा एष एतस्मिन्बुद्धान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः
प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नान्तायैव ॥ १७ ॥

sa vā eṣa etasminbuddhānte ratvā caritvā dṛṣṭvaiva puṇyaṃ ca pāpaṃ ca punaḥ
pratinyāyaṃ pratiyonyādravati svapnāntāyaiva || 17 ||

तद्यथा महामत्स्य उभे कूले अनुसञ्चरति पूर्वं चापरं चैवमेवायं पुरुष
एतावुभावन्तावनुसञ्चरति स्वप्नान्तं च बुद्धान्तं च ॥ १८ ॥

tadyathā mahāmatsya ubhe kūle anusañcarati pūrvaṃ cāparaṃ caivamevāyaṃ puruṣa
etāvubhāvantāvanusañcarati svapnāntaṃ ca buddhāntaṃ ca || 18 ||

तद्यथास्मिन्नाकाशे श्येनो वा सुपर्णो वा विपरिपत्य श्रान्तः संहत्य पक्षौ
संलयायैव ध्रियत एवमेवायं पुरुष एतस्मा अन्ताय धावति यत्र सुप्तो न कञ्चन
कामं कामयते न कञ्चन स्वप्नं पश्यति ॥ १९ ॥

tadyathāsminnākāśe śyeno vā suparṇo vā viparipatya śrāntaḥ saṃhatya pakṣau
saṃlayāyaiva dhriyata evamevāyaṃ puruṣa etasmā antāya dhāvati yatra supto na kañcana
kāmaṃ kāmayate na kañcana svapnaṃ paśyati || 19 ||

ता वा अस्यैता हिता नाम नाड्यो यथा केशः सहस्रधा भिन्नस्तावताणिम्ना
तिष्ठन्ति शुक्लस्य नीलस्य पिङ्गलस्य हरितस्य लोहितस्य
पूर्णा अथ यत्रैनं घ्नन्तीव जिनन्तीव हस्तीव विच्छाययति
गर्तमिवपतति यदेव जाग्रद्भयं पश्यति तदत्राविद्यया मन्यतेऽथ
यत्र देव इव राजेवाहमेवेदं सर्वोऽस्मीति मन्यते सोऽस्य परमो लोकः ॥ २० ॥

tā vā asyaitā hitā nāma nāḍyo yathā keśaḥ sahasradhā bhinnastāvatāṇimnā
tiṣṭhanti śuklasya nīlasya piṅgalasya haritasya lohitasya
pūrṇā atha yatrainaṃ ghnantīva jinantīva hastīva vicchāyayati
gartamivapatati yadeva jāgradbhayaṃ paśyati tadatrāvidyayā manyate'tha
yatra deva iva rājevāhamevedaṃ sarvo'smīti manyate so'sya paramo lokaḥ || 20 ||

तद्वा अस्यैतदतिच्छन्दा अपहतपाप्माभयं रूपम् । तद्यथा प्रियया स्त्रिया
सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेद नान्तरमेवमेवायं पुरुषः
प्राज्ञेनात्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेद
नान्तरं तद्वा अस्यैतदाप्तकाममात्मकाममकामं रूपं शोकान्तरम्
॥ २१ ॥

tadvā asyaitadaticchandā apahatapāpmābhayaṃ rūpam | tadyathā priyayā striyā
sampariṣvakto na bāhyaṃ kiñcana veda nāntaramevamevāyaṃ puruṣaḥ
prājñenātmanā sampariṣvakto na bāhyaṃ kiñcana veda
nāntaraṃ tadvā asyaitadāptakāmamātmakāmamakāmaṃ rūpaṃ śokāntaram
|| 21 ||

अत्र पितापिता भवति मातामाता लोका अलोका देवा अदेवा वेदा अवेदाः । अत्र
स्तेनोऽस्तेनो भवति भ्रूणहाभ्रूणहा चाण्डालोऽचाण्डालः
पौल्कसोऽपौल्कसः
श्रमणोऽश्रमणस्तापसोऽतापसोऽनन्वागतं
पुण्येनानन्वागतं पापेन तीर्णो हि तदा सर्वाञ्छोकान्हृदयस्य भवति ॥ २२ ॥

atra pitāpitā bhavati mātāmātā lokā alokā devā adevā vedā avedāḥ | atra
steno'steno bhavati bhrūṇahābhrūṇahā cāṇḍālo'cāṇḍālaḥ
paulkaso'paulkasaḥ
śramaṇo'śramaṇastāpaso'tāpaso'nanvāgataṃ
puṇyenānanvāgataṃ pāpena tīrṇo hi tadā sarvāñchokānhṛdayasya bhavati || 22 ||

यद्वै तन्न पश्यति पश्यन्वै तन्न पश्यति न हि द्रष्टुर्दृष्टेर्विपरिलोपो
विद्यतेऽविनाशित्वात् । न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं
यत्पश्येत् ॥ २३ ॥

yadvai tanna paśyati paśyanvai tanna paśyati na hi draṣṭurdṛṣṭerviparilopo
vidyate'vināśitvāt | na tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ
yatpaśyet || 23 ||

यद्वै तन्न जिघ्रति जिघ्रन्वै तन्न जिघ्रति न हि घ्रातुर्घ्रातेर्विपरिलोपो
विद्यतेऽविनाशित्वान्न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यज्जिघ्रेत् ॥
२४ ॥

yadvai tanna jighrati jighranvai tanna jighrati na hi ghrāturghrāterviparilopo
vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yajjighret ||
24 ||

यद्वै तन्न रसयते रसयन्वै तन्न रसयते न हि रसयितू रसयतेर्विपरिलोपो
विद्यतेऽविनाशित्वान्न तु तद्द्वितीयमस्ति
ततोऽन्यद्विभक्तं यद्रसयेत् ॥ २५ ॥

yadvai tanna rasayate rasayanvai tanna rasayate na hi rasayitū rasayaterviparilopo
vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti
tato'nyadvibhaktaṃ yadrasayet || 25 ||

यद्वै तन्न वदति वदन्वै तन्न वदति न हि वक्तुर्वक्तेर्विपरिलोपो
विद्यतेऽविनाशित्वान्न तु तद्द्वितीयमस्ति
ततोऽन्यद्विभक्तं यद्वदेत् ॥ २६ ॥

yadvai tanna vadati vadanvai tanna vadati na hi vakturvakterviparilopo
vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti
tato'nyadvibhaktaṃ yadvadet || 26 ||

यद्वै तन्न शृणोति शृण्वन्वै तन्न शृणोति न हि श्रोतुः श्रुतेर्विपरिलोपो
विद्यतेऽविनाशित्वान्न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं
यच्छृणुयात् ॥ २७ ॥

yadvai tanna śṛṇoti śṛṇvanvai tanna śṛṇoti na hi śrotuḥ śruterviparilopo
vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ
yacchṛṇuyāt || 27 ||

यद्वै तन्न मनुते मन्वानो वै तन्न मनुते न हि मन्तुर्मतेर्विपरिलोपो
विद्यतेऽविनाशित्वान्न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं
यन्मन्वीत ॥ २८ ॥

yadvai tanna manute manvāno vai tanna manute na hi manturmaterviparilopo
vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ
yanmanvīta || 28 ||

यद्वै तन्न स्पृशति स्पृशन्वै तन्न स्पृशति न हि स्प्रष्टुः
स्पृष्टेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वान्न
तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्स्पृशेत् ॥ २९ ॥

yadvai tanna spṛśati spṛśanvai tanna spṛśati na hi spraṣṭuḥ
spṛṣṭerviparilopo vidyate'vināśitvānna
tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yatspṛśet || 29 ||

यद्वै तन्न विजानाति विजानन्वै तन्न विजानाति न हि
विज्ञातुर्विज्ञातेर्विपरिलोपो
विद्यतेऽविनाशित्वान्न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्विजानीयात्
॥ ३० ॥

yadvai tanna vijānāti vijānanvai tanna vijānāti na hi
vijñāturvijñāterviparilopo
vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yadvijānīyāt
|| 30 ||

यत्र वा अन्यदिव
स्यात्तत्रान्योऽन्यत्पश्येदन्योऽन्यज्जिघ्रेदन्योऽन्यद्रसयेदन्योऽन्यद्वदेदन्योऽन्यच्छृणुयादन्योऽन्यन्मन्वीतान्योऽन्यत्स्पृशेदन्योऽन्यद्विजानीयात्
॥ ३१ ॥

yatra vā anyadiva
syāttatrānyo'nyatpaśyedanyo'nyajjighredanyo'nyadrasayedanyo'nyadvadedanyo'nyacchṛṇuyādanyo'nyanmanvītānyo'nyatspṛśedanyo'nyadvijānīyāt
|| 31 ||

सलिल एको द्रष्टाद्वैतो भवत्येष ब्रह्मलोकः सम्राडिति हैनमनुशशास
याज्ञवल्क्य एषास्य परमा गतिरेषास्य परमा सम्पदेषोऽस्य
परमो लोक एषोऽस्य परम आनन्द एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि
मात्रामुपजीवन्ति ॥ ३२ ॥

salila eko draṣṭādvaito bhavatyeṣa brahmalokaḥ samrāḍiti hainamanuśaśāsa
yājñavalkya eṣāsya paramā gatireṣāsya paramā sampadeṣo'sya
paramo loka eṣo'sya parama ānanda etasyaivānandasyānyāni bhūtāni
mātrāmupajīvanti || 32 ||

स यो मनुष्याणां राद्धः समृद्धो भवत्यन्येषामधिपतिः
सर्वैर्मानुष्यकैर्भोगैः
सम्पन्नतमः स मनुष्याणां परम आनन्दोऽथ ये शतं मनुष्याणामानन्दाः स
एकः पितृणां जितलोकानामानन्दोऽथ ये शतं पितृणां जितलोकानामानन्दाः स
एको गन्धर्वलोक आनन्दोऽथ ये शतं गन्धर्वलोक आनन्दाः स एकः
कर्मदेवानामानन्दो ये कर्मणा
देवत्वमभिसम्पद्यन्तेऽथ ये शतं
कर्मदेवानामानन्दाः स एक आजानदेवानामानन्दो यश्च
श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतोऽथ ये शतमाजानदेवानामानन्दाः स एकः प्रजापतिलोक
आनन्दो यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतोऽथ ये शतं प्रजापतिलोक आनन्दाः
स एको ब्रह्मलोक आनन्दो यश्च श्रोत्रियोऽवृजिनोऽकामहतोऽथैष एव परम आनन्द
एष ब्रह्मलोकः सम्राडिति होवाच याज्ञवल्क्यः सोहं भगवते सहस्रं ददाम्यत
ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहीत्यत्र ह याज्ञवल्क्यो बिभयाञ्चकार मेधावी
राजा सर्वेभ्यो मान्तेभ्य उदरौत्सीदिति ॥ ३३ ॥

sa yo manuṣyāṇāṃ rāddhaḥ samṛddho bhavatyanyeṣāmadhipatiḥ
sarvairmānuṣyakairbhogaiḥ
sampannatamaḥ sa manuṣyāṇāṃ parama ānando'tha ye śataṃ manuṣyāṇāmānandāḥ sa
ekaḥ pitṛṇāṃ jitalokānāmānando'tha ye śataṃ pitṛṇāṃ jitalokānāmānandāḥ sa
eko gandharvaloka ānando'tha ye śataṃ gandharvaloka ānandāḥ sa ekaḥ
karmadevānāmānando ye karmaṇā
devatvamabhisampadyante'tha ye śataṃ
karmadevānāmānandāḥ sa eka ājānadevānāmānando yaśca
śrotriyo'vṛjino'kāmahato'tha ye śatamājānadevānāmānandāḥ sa ekaḥ prajāpatiloka
ānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahato'tha ye śataṃ prajāpatiloka ānandāḥ
sa eko brahmaloka ānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahato'thaiṣa eva parama ānanda
eṣa brahmalokaḥ samrāḍiti hovāca yājñavalkyaḥ sohaṃ bhagavate sahasraṃ dadāmyata
ūrdhvaṃ vimokṣāyaiva brūhītyatra ha yājñavalkyo bibhayāñcakāra medhāvī
rājā sarvebhyo māntebhya udarautsīditi || 33 ||

स वा एष एतस्मिन्स्वप्नान्ते रत्वा चरित्वा दृष्ट्वैव पुण्यं च पापं च पुनः
प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति बुद्धान्तायैव ॥ ३४ ॥

sa vā eṣa etasminsvapnānte ratvā caritvā dṛṣṭvaiva puṇyaṃ ca pāpaṃ ca punaḥ
pratinyāyaṃ pratiyonyādravati buddhāntāyaiva || 34 ||

तद्यथानः सुसमाहितमुत्सर्जद्यायादेवमेवायं शारीर आत्मा
प्राज्ञेनात्मनान्वारूढ
उत्सर्जन्याति यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ३५ ॥

tadyathānaḥ susamāhitamutsarjadyāyādevamevāyaṃ śārīra ātmā
prājñenātmanānvārūḍha
utsarjanyāti yatraitadūrdhvocchvāsī bhavati || 35 ||

स यत्रायमणिमानं न्येति जरया वोपतपता वाणिमानं निगच्छति तद्यथाम्रं
वोदुम्बरं वा पिप्पलं वा बन्धनात्प्रमुच्यत एवमेवायं पुरुष
एभ्योऽङ्गेभ्यः सम्प्रमुच्य पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति प्राणायैव
॥ ३६ ॥

sa yatrāyamaṇimānaṃ nyeti jarayā vopatapatā vāṇimānaṃ nigacchati tadyathāmraṃ
vodumbaraṃ vā pippalaṃ vā bandhanātpramucyata evamevāyaṃ puruṣa
ebhyo'ṅgebhyaḥ sampramucya punaḥ pratinyāyaṃ pratiyonyādravati prāṇāyaiva
|| 36 ||

तद्यथा राजानमायान्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽन्नैः पानैरावसथैः
प्रतिकल्पन्तेऽयमायात्ययमागच्छतीत्येवं हैवंविदं सर्वाणि भूतानि
प्रतिकल्पन्त इदं ब्रह्मायातीदमागच्छतीति ॥ ३७ ॥

tadyathā rājānamāyāntamugrāḥ pratyenasaḥ sūtagrāmaṇyo'nnaiḥ pānairāvasathaiḥ
pratikalpante'yamāyātyayamāgacchatītyevaṃ haivaṃvidaṃ sarvāṇi bhūtāni
pratikalpanta idaṃ brahmāyātīdamāgacchatīti || 37 ||

तद्यथा राजानं प्रयियासन्तमुग्राः प्रत्येनसः
सूतग्रामण्योऽभिसमायन्त्येवमेवेममात्मानमन्तकाले
सर्वे प्राणा अभिसमायन्ति यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति ॥ ३८ ॥

tadyathā rājānaṃ prayiyāsantamugrāḥ pratyenasaḥ
sūtagrāmaṇyo'bhisamāyantyevamevemamātmānamantakāle
sarve prāṇā abhisamāyanti yatraitadūrdhvocchvāsī bhavati || 38 ||

इति चतुर्थाध्यायस्य तृतीयं ब्राह्मणम् ॥

iti caturthādhyāyasya tṛtīyaṃ brāhmaṇam ||