नवमोऽध्यायः

श्रीभगवानुवाच —

इदं तु ते गुह्यतमं  
प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ।  
ज्ञानं विज्ञानसहितं  
यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ १ ॥

śrībhagavānuvāca —

idaṃ tu te guhyatamaṃ  
pravakṣyāmyanasūyave |  
jñānaṃ vijñānasahitaṃ  
yajjñātvā mokṣyase'śubhāt || 1 ||

राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् ।  
प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥ २ ॥

rājavidyā rājaguhyaṃ pavitramidamuttamam |  
pratyakṣāvagamaṃ dharmyaṃ susukhaṃ kartumavyayam || 2 ||

अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परन्तप ।  
अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥ ३ ॥

aśraddadhānāḥ puruṣā dharmasyāsya parantapa |  
aprāpya māṃ nivartante mṛtyusaṃsāravartmani || 3 ||

मया ततमिदं सर्वं जगतदव्यक्तमूर्तिना ।  
मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥ ४ ॥

mayā tatamidaṃ sarvaṃ jagatadavyaktamūrtinā |  
matsthāni sarvabhūtāni na cāhaṃ teṣvavasthitaḥ || 4 ||

न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् ।  
भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥ ५ ॥

na ca matsthāni bhūtāni paśya me yogamaiśvaram |  
bhūtabhṛnna ca bhūtastho mamātmā bhūtabhāvanaḥ || 5 ||

यथाकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ।  
तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥ ६ ॥

yathākāśasthito nityaṃ vāyuḥ sarvatrago mahān |  
tathā sarvāṇi bhūtāni matsthānītyupadhāraya || 6 ||

सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् ।  
कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥ ७ ॥

sarvabhūtāni kaunteya prakṛtiṃ yānti māmikām |  
kalpakṣaye punastāni kalpādau visṛjāmyaham || 7 ||

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः ।  
भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ॥ ८ ॥

prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya visṛjāmi punaḥ punaḥ |  
bhūtagrāmamimaṃ kṛtsnamavaśaṃ prakṛtervaśāt || 8 ||

न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ।  
उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥ ९ ॥

na ca māṃ tāni karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya |  
udāsīnavadāsīnamasaktaṃ teṣu karmasu || 9 ||

मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् ।  
हेतुनानेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ॥ १० ॥

mayādhyakṣeṇa prakṛtiḥ sūyate sacarācaram |  
hetunānena kaunteya jagadviparivartate || 10 ||

अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ।  
परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम् ॥ ११ ॥

avajānanti māṃ mūḍhā mānuṣīṃ tanumāśritam |  
paraṃ bhāvamajānanto mama bhūtamaheśvaram || 11 ||

मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।  
राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥ १२ ॥

moghāśā moghakarmāṇo moghajñānā vicetasaḥ |  
rākṣasīmāsurīṃ caiva prakṛtiṃ mohinīṃ śritāḥ || 12 ||

महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।  
भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ १३ ॥

mahātmānastu māṃ pārtha daivīṃ prakṛtimāśritāḥ |  
bhajantyananyamanaso jñātvā bhūtādimavyayam || 13 ||

सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः ।  
नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥ १४ ॥

satataṃ kīrtayanto māṃ yatantaśca dṛḍhavratāḥ |  
namasyantaśca māṃ bhaktyā nityayuktā upāsate || 14 ||

ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते ।  
एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम् ॥ १५ ॥

jñānayajñena cāpyanye yajanto māmupāsate |  
ekatvena pṛthaktvena bahudhā viśvatomukham || 15 ||

अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाहमहमौषधम् ।  
मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ॥ १६ ॥

ahaṃ kraturahaṃ yajñaḥ svadhāhamahamauṣadham |  
mantro'hamahamevājyamahamagnirahaṃ hutam || 16 ||

पिताहमस्य जगतो माता धाता पितामहः ।  
वेद्यं पवित्रमोङ्कार ऋक्साम यजुरेव च ॥ १७ ॥

pitāhamasya jagato mātā dhātā pitāmahaḥ |  
vedyaṃ pavitramoṅkāra ṛksāma yajureva ca || 17 ||

गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् ।  
प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥ १८ ॥

gatirbhartā prabhuḥ sākṣī nivāsaḥ śaraṇaṃ suhṛt |  
prabhavaḥ pralayaḥ sthānaṃ nidhānaṃ bījamavyayam || 18 ||

तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च ।  
अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥ १९ ॥

tapāmyahamahaṃ varṣaṃ nigṛhṇāmyutsṛjāmi ca |  
amṛtaṃ caiva mṛtyuśca sadasaccāhamarjuna || 19 ||

त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते ।  
ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोकमश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥ २० ॥

traividyā māṃ somapāḥ pūtapāpā yajñairiṣṭvā svargatiṃ prārthayante |  
te puṇyamāsādya surendralokamaśnanti divyāndivi devabhogān || 20 ||

ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं  
क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति ।  
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना  
गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ २१ ॥

te taṃ bhuktvā svargalokaṃ viśālaṃ  
kṣīṇe puṇye martyalokaṃ viśanti |  
evaṃ trayīdharmamanuprapannā  
gatāgataṃ kāmakāmā labhante || 21 ||

अनन्याश्चिन्तयन्तो मां  
ये जनाः पर्युपासते ।  
तेषां नित्याभियुक्तानां  
योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ २२ ॥

ananyāścintayanto māṃ  
ye janāḥ paryupāsate |  
teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ  
yogakṣemaṃ vahāmyaham || 22 ||

येऽप्यन्यदेवताभक्ता  
यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।  
तेऽपि मामेव कौन्तेय  
यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥ २३ ॥

ye'pyanyadevatābhaktā  
yajante śraddhayānvitāḥ |  
te'pi māmeva kaunteya  
yajantyavidhipūrvakam || 23 ||

अहं हि सर्वयज्ञानां  
भोक्ता च प्रभुरेव च ।  
न तु मामभिजानन्ति  
तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥ २४ ॥

ahaṃ hi sarvayajñānāṃ  
bhoktā ca prabhureva ca |  
na tu māmabhijānanti  
tattvenātaścyavanti te || 24 ||

यान्ति देवव्रता देवान्पितॄन्यान्ति पितृव्रताः ।  
भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् ॥ २५ ॥

yānti devavratā devānpitṝnyānti pitṛvratāḥ |  
bhūtāni yānti bhūtejyā yānti madyājino'pi mām || 25 ||

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।  
तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ २६ ॥

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati |  
tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ || 26 ||

यत्करोषि यदश्नासि  
यज्जुहोषि ददासि यत् ।  
यत्तपस्यसि कौन्तेय  
तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ २७ ॥

yatkaroṣi yadaśnāsi  
yajjuhoṣi dadāsi yat |  
yattapasyasi kaunteya  
tatkuruṣva madarpaṇam || 27 ||

शुभाशुभफलैरेवं  
मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः ।  
सन्न्यासयोगयुक्तात्मा  
विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥ २८ ॥

śubhāśubhaphalairevaṃ  
mokṣyase karmabandhanaiḥ |  
sannyāsayogayuktātmā  
vimukto māmupaiṣyasi || 28 ||

समोऽहं सर्वभूतेषु  
न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः ।  
ये भजन्ति तु मां भक्त्या  
मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥ २९ ॥

samo'haṃ sarvabhūteṣu  
na me dveṣyo'sti na priyaḥ |  
ye bhajanti tu māṃ bhaktyā  
mayi te teṣu cāpyaham || 29 ||

अपि चेत्सुदुराचारो  
भजते मामनन्यभाक् ।  
साधुरेव स मन्तव्यः  
सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥ ३० ॥

api cetsudurācāro  
bhajate māmananyabhāk |  
sādhureva sa mantavyaḥ  
samyagvyavasito hi saḥ || 30 ||

क्षिप्रं भवति धर्मात्मा  
शश्वच्छान्तिं निगच्छति ।  
कौन्तेय प्रतिजानीहि  
न मे भक्तः प्रणश्यति ॥ ३१ ॥

kṣipraṃ bhavati dharmātmā  
śaśvacchāntiṃ nigacchati |  
kaunteya pratijānīhi  
na me bhaktaḥ praṇaśyati || 31 ||

मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः ।  
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ ३२ ॥

māṃ hi pārtha vyapāśritya ye'pi syuḥ pāpayonayaḥ |  
striyo vaiśyāstathā śūdrāste'pi yānti parāṃ gatim || 32 ||

किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा ।  
अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥ ३३ ॥

kiṃ punarbrāhmaṇāḥ puṇyā bhaktā rājarṣayastathā |  
anityamasukhaṃ lokamimaṃ prāpya bhajasva mām || 33 ||

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।  
मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ॥ ३४ ॥

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru |  
māmevaiṣyasi yuktvaivamātmānaṃ matparāyaṇaḥ || 34 ||

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य
श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये नवमोऽध्यायः ॥

iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya
śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau śrīmadbhagavadgītābhāṣye navamo'dhyāyaḥ ||