प्रथमा वल्ली

पराञ्चि खानि व्यतृणत्स्वयम्भूस्तस्मात्पराङ् पश्यति नान्तरात्मन् ।  
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैक्षदावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ १ ॥

parāñci khāni vyatṛṇatsvayambhūstasmātparāṅ paśyati nāntarātman |  
kaściddhīraḥ pratyagātmānamaikṣadāvṛttacakṣuramṛtatvamicchan || 1 ||

पराचः कामाननुयन्ति बालास्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम् ।  
अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २ ॥

parācaḥ kāmānanuyanti bālāste mṛtyoryanti vitatasya pāśam |  
atha dhīrā amṛtatvaṃ viditvā dhruvamadhruveṣviha na prārthayante || 2 ||

येन रूपं रसं गन्धं शब्दान्स्पर्शाꣳश्च मैथुनान् ।  
एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ३ ॥

yena rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ śabdānsparśām̐śca maithunān |  
etenaiva vijānāti kimatra pariśiṣyate | etadvai tat || 3 ||

स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।  
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ ४ ॥

svapnāntaṃ jāgaritāntaṃ cobhau yenānupaśyati |  
mahāntaṃ vibhumātmānaṃ matvā dhīro na śocati || 4 ||

य इमं मध्वदं वेद आत्मानं जीवमन्तिकात् ।  
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ ५ ॥

ya imaṃ madhvadaṃ veda ātmānaṃ jīvamantikāt |  
īśānaṃ bhūtabhavyasya na tato vijugupsate | etadvai tat || 5 ||

यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।  
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत । एतद्वै तत् ॥ ६ ॥

yaḥ pūrvaṃ tapaso jātamadbhyaḥ pūrvamajāyata |  
guhāṃ praviśya tiṣṭhantaṃ yo bhūtebhirvyapaśyata | etadvai tat || 6 ||

या प्राणेन संवति अदितिर्देवतामयी ।  
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत । एतद्वै तत् ॥ ७ ॥

yā prāṇena saṃvati aditirdevatāmayī |  
guhāṃ praviśya tiṣṭhantīṃ yā bhūtebhirvyajāyata | etadvai tat || 7 ||

अरण्योर्निर्हितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।  
दिवे दिव ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः । एतद्वै तत् ॥ ८ ॥

araṇyornirhito jātavedā garbha iva subhṛto garbhiṇībhiḥ |  
dive diva īḍyo jāgṛvadbhirhaviṣmadbhirmanuṣyebhiragniḥ | etadvai tat || 8 ||

यतश्चोदेति सूर्यः अस्तं यत्र च गच्छति ।  
तं देवाः सर्वे अर्पितास्तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ ९ ॥

yataścodeti sūryaḥ astaṃ yatra ca gacchati |  
taṃ devāḥ sarve arpitāstadu nātyeti kaścana | etadvai tat || 9 ||

यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।  
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ १० ॥

yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha |  
mṛtyoḥ sa mṛtyumāpnoti ya iha nāneva paśyati || 10 ||

मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानाऽस्ति किञ्चन ।  
मृत्योः स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ ११ ॥

manasaivedamāptavyaṃ neha nānā'sti kiñcana |  
mṛtyoḥ sa mṛtyuṃ gacchati ya iha nāneva paśyati || 11 ||

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।  
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ १२ ॥

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo madhya ātmani tiṣṭhati |  
īśānaṃ bhūtabhavyasya na tato vijugupsate | etadvai tat || 12 ||

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।  
ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः । एतद्वै तत् ॥ १३ ॥

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotirivādhūmakaḥ |  
īśāno bhūtabhavyasya sa evādya sa u śvaḥ | etadvai tat || 13 ||

यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।  
एवं धर्मान्पृथक्पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ १४ ॥

yathodakaṃ durge vṛṣṭaṃ parvateṣu vidhāvati |  
evaṃ dharmānpṛthakpaśyaṃstānevānuvidhāvati || 14 ||

यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।
एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ १५ ॥

yathodakaṃ śuddhe śuddhamāsiktaṃ tādṛgeva bhavati |
evaṃ munervijānata ātmā bhavati gautama || 15 ||